YILDIZLARIN EVRİMİ

Yıldızlar ağırlıklı olarak hidrojen (H) ve helyumdan (He) oluşan , geceleri gökyüzüne baktığımızda nokta gibi gördüğümüz , ışık saçan plazma küreleridir.

Öncelikle size yıldız yapımının tarifini vereceğim , ihtiyacımız olan dev bir hidrojen atomu topluluğu  ; hidrojen atomları birbirleriyle etkileşime geçmesi ile yoğunlaşmaya başlayacak ve sıcaklığı git gide artacak. Hidrojen atomları artık birbirine o kadar yaklaşacak ki kütle merkezi dediğimiz hidrojenlerin toplandığı yerde artık sıcaklık 10 milyon kelvine ulaşacak.  Bu noktadan sonra basınç etkisiyle iki hidrojen atomu birleşerek helyumu oluşturacak ve bir enerji ortaya çıkacak.(Not: Hidrojen önce döteryuma daha sonra döteryum helyuma dönüşür.)  Bu olaya ”füzyon ateşlemesi” diyoruz. Bu enerji dışa dönük basınç uygulayarak  daha fazla çökmeyi engelleyecek. Bu kısımda anakol yıldızı (cüce yıldız) oluşturduk. Fakat dikkat edin yeterince basınç ve sıcaklık olması gerekir yoksa yıldız oluşmayabilir.

Şimdi ise sizlere yıldızların gelişim ve ölüm süreçlerini kısaca anlatmak istiyorum. Tarifini verdiğim yıldız yapımında elimizde eğer minimum düzeyde fakat yıldız olmaya yetecek kütle varsa oluşturduğumuz yapı  küçük kütleli yıldızdır. Bu küçük kütleli yıldız da büyüyecek ve ”Kırmızı Dev” haline gelecek.  ( Güneşimiz de bu evreyi yaşayacak !)

Kırmızı dev evresinden itibaren büyük miktarda kütle kaybedecek ve atmosferini  de kaybedeceği  için  sıcak çekirdeği açığa çıkacak ve bu çekirdek etrafında bir kabuk oluşacak. Biz bu durumda ona  ”Gezegenimsi Bulutsu” diyoruz. Bu evreden sonra da artık uzaya ortamına yayılmaya başlar fakat en son çekirdek kaldığı zaman bile ışık yaymaya devam eder. Bu anda yıldızımız ”beyaz cüce”ye dönüşmüş olur. Beyaz cücenin enerjisi zamanla tükenir ve ”siyah cüce” olarak ışık yaymaz halde yaşamı sona erer.

Eğer yıldız oluşumu sırasında elimizde yeteri kadardan fazla kütle varsa , büyük yıldız elde ederiz. Büyük yıldız büyümeye devam eder ve ” Süper Dev”e dönüşür.  Bu aşamadan sonra iç içe füzyonlar gerçekleşir.( Helyum karbona , karbon oksijene gibi) Bu reaksiyonlar demirin oluşmasıyla son bulur . Çekirdekte sıcaklık ve basınç etkisiyle gerçekleşen olaylar yüzünden yıldız içine çökmeye başlar. Ve büyük bir patlama meydana gelir. Bu patlamaya ”Süpernova” denir.

Bu patlama eğer yeterince büyük olan yıldızda meydana gelirse yıldız hayatına ”Karadelik ” olarak son verir. Yeterince büyük değilse ”nötron yıldızı” olarak yaşamını bitirir.

Okuduğunuz için teşekkürler! Bilimle Kalın!

 

Kaynaklar

https://tr.khanacademy.org/science/cosmology-and-astronomy/stellar-life-topic/modal/v/birth-of-stars

https://www.fizik.net.tr/site/yildizlarin-yasam-dongusu/

 

3 YORUMLAR

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here