19. yüzyılda Osmanlı Devleti, hemen her alanda yoğun Batı etkisi altındaydı ki buna dış politikası da dahildi. Bu yüzyılda özellikle Avrupalı büyük güçlerin İmparatorluk üzerinde yürüttükleri siyasi, askeri ve ekonomik mücadeleler, Osmanlı’nın Avrupa teşkilat ve teşrifat yöntemlerinin benimsemesinde, dolayısıyla da başta İngiltere olmak üzere Avrupa’nın etkisine girmesinde etkili oldu.

19. Yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu Dış Politikası üç döneme ayrılır: 1. Dönem: 1699 (Karlofça)-1856; 2. Dönem: 1856-1878; 3. Dönem: 1878-1908. İlk dönemin Karlofça Antlaşması’yla başlatılmasının sebebi 1699’dan sonra Osmanlı’nın, “Allah’a verdiği tek taraflı ahit” yerine, bu yılda karşılıklı bir antlaşma ilk kez gerçekleştirilmiştir. Yine bu dönemde Osmanlı rakipsiz güç olmaktan çıkmıştır. İkinci dönemin 1856 Paris Antlaşması’yla başlatılmasının sebebi ise; ilk kez bu antlaşma ile Osmanlı Devleti’nin toprak bütünlüğü ve bağımsızlığı ortaklaşa garanti altına alınmıştır. Ayrıca bu sisteme Osmanlı 1856’da dahil olmuştur. Üçüncü dönemin Osmanlı Dış Politikası’nın en temel ilkesi ise Toprak bütünlüğünü ülke içindeki ayrılıkçı hareketlere karşı korumak olarak söylenebilir.

Preveze Deniz Savaşı. Resimde Osmanlı bayrağı, İspanya bayrağı, Danimarka bayrağı olan gemiler ve sağ tarafta harap olmuş bir İspanya gemisi bulunmakta.

Osmanlı İmparatorluğu Dış Politikası, devletin kuruluşundan itibaren Osmanlı dünya görüşünün, bir başka deyişle de resmi ideolojisinin bir parçasıydı. İlk yıllarından itibaren devlet, Batı’da gaza ve cihat anlayışını ön planda tutan klasik İslam devlet geleneğini devam ettireceğini göstermişti. İşte bu durum, Avrupa’daki gelişmelere karşı olarak Osmanlı bürokratının, siyasetinin ve toplumunun, zamanla bütün kurum ve kuruluşlarıyla içe dönük, dış dünyadaki gelişmeleri kendi gücü ve iradesi ile halletmeye çalışan bir yapıda olmasında etkili olmuştur. Medrese, ulema sınıfı, kapı kulu ocağı, ayanlar bu süreçte güçlenerek çıkarları uğruna sürekli yeniliğe karşı geleneğin savunuculuğunu yapmışlardır.

Osmanlı İmparatorluğu dış politika haritası.

Osmanlı Dış Politikası’nın 1699-1856 arası en temel ilkesi “Topraklarını kaybetmemek” iken 1878-1908 döneminde temel ilke “Devletin kendi haline kalması” olarak belirtilebilir. Konunun dışında da olsa Osmanlı dış politikasının temel ilkesi 1908-1914 için “İmparatorluğun toprak bütünlüğünü her ne surette olursa olsun güvence altına almak ve büyük güçler karşısında özerkliğini sürdürebilmek” şeklinde özetlenebilir.

Son olarak Osmanlı Dış Politikası’nı anlatan güzel bir kitap önerisi yapmak istiyorum: Tezkire Yayınları’ndan çıkan “1908- 1913 Osmanlı Dış Politikası” kitabını öneriyorum.

Tarihle kalın!

Kaynakça:

1- dergipark.gov.tr/download/article-file/86040

2- sbed.ahievran.edu.tr/makaleler/eaxg8t_tammetin.pdf

 

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here