Merhaba sevgili Kadın Bilim okurları!

Bilim insanı deyince aklımıza ilk gelen isimler Albert Einstein, Isaac Newton, Marie Curie gibi isimlerdir. Ben bugün size adını ders kitaplarında görmediğimiz saygın bir bilim insanından bahsetmek istiyorum. Kendisi 1986 yılında sinir büyüme faktörü buluşları için Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülünü kazanmıştır.

Rita Levi-Montalcini ikiz kardeşi Paola ile birlikte 22 Nisan 1909’da Turin’de en küçük kardeşler olarak dünyaya geldiler. Babası Adamo Levi bir elektrik mühendisi ve matematikçiydi. Annesi Adele Montalcini yetenekli bir ressamdı. Ağabeyi Gino tanınan bir mimar ve Turin Üniversitesi’nde profesördü. Kalp krizi geçirmesi sonucu 72 yaşında yaşamını yitirdi. Ondan 5 yaş büyük ablası Anna, Turin’de yaşamaktaydı.
İyi bir aile ortamında yetişti, anne ve babası kültürlü insanlardı ve çocuklarını da öyle yetiştirdiler. Ancak tipik bir aile olarak evde tüm kararları baba verirdi. Ailesini çok sevmesine ve kadınlara saygı göstermesine rağmen profesyonel kariyerin bir eşin ve annenin görevlerine müdahale edeceğine inanıyordu. Bu nedenle ablası Anna, ikiz kardeşi Paola ve Rita’nın kariyer yapmasını ve üniversiteye gitmesini istemedi. Çocukluğundan beri Paola olağanüstü yeteneklerini sergiledi. Babasının kararı onun sanat kariyerini engelleyemedi. İtalya’da ki en seçkin kadın ressamlardan biri oldu. Rita daha zor zamanlar geçirdi. 20 yaşındayken babasının tasarladığı gibi ‘kadınsı’ bir role uyum sağlayamayacağını fark edip profesyonel bir kariyere yöneldi. Sekiz ayda Latince, Yunanca ve Matematik derslerini verip liseden mezun oldu. Torino’da tıp fakültesine girdi. Üniversite arkadaşları Salvador Luria ve Renato Dulbecco Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü almaya hak kazandılar. Üçü de ünlü İtalyan histolojisti Giuseppe Levi’nin öğrencileriydi.
1936’da tıp fakültesinden cerrahi bir alanda mezun oldu, nöroloji ve psikiyatride üç yıl uzmanlık yaptı. Kendisini tıp mesleğine tamamen adaması mı yoksa nörolojide temel araştırmalar yapıp ilerlemesi mi konusunda hala kararsızdı. Neyse ki bu belirsizlik fazla sürmedi.

Mussolini

1936 yılında eski İtalya başbakanı Mussolini, on İtalyan bilim insanı tarafından imzalanan “Manifesto per la Difesa della Razza”yı yayınladı. Bildirgeyi kısa bir süre sonra Aryan İtalyan vatandaşlarına akademik ve profesyonel kariyerleri yasaklayan yasaların yayınlanması izledi. Bir nöroloji enstitüsünün konuğu olarak Brüksel’de geçirdiği kısa bir süreden sonra, 1940 ilkbaharında Alman ordusu tarafından Belçika’nın işgali sırasında ailesinin yanına Torino’ya döndü. İki seçenek vardı. Ya Amerika Birleşik Devletleri’ne göç etmek ya da yaşadıkları dış Aryan dünyası ile ne desteğe ne de bağlantıya ihtiyaç duyulmayan aktiviteleri sürdürmek. Ailesi ikinci seçeneği seçti. Rita daha sonra yatak odasına küçük bir araştırma birimi kurdu. Onun ilham kaynağı Viktor Hamburger tarafından yayımlanan, civciv embriyolarında uzuv dışkısının etkilerini bildiren 1934 tarihli bir yazıydı. Naziler tarafından işgal edilen Belçika’dan kaçan Giuseppe Levi’nin Turin’e dönmesi ve Rita’ya katılmasıyla projesi başladı. Kendisi Rita’nın ilk ve tek asistanıydı. Turin’in 1941’deki Anglo-Amerikan hava kuvvetleri tarafından ağır bombalanması, Torino’yu terk etmeyi ve mini laboratuvarını yeniden inşa ettiği ve deneylerini yeniden başlattığı bir kır evine taşınmaya zorunlu kılıyordu.
1943 sonbaharında, Alman ordusu tarafından İtalya’nın işgali, Piemonte’deki tehlikeli sığınağını terk etmesine ve savaşın sonuna kadar yeraltında yaşadığı Floransa’ya kaçması için onu zorladı. 1944 Ağustos’unda ilerleyen Anglo-Amerikan orduları Alman işgalcilerini Floransa’dan ayrılmaya zorladı. Anglo-Amerikan Genel Merkezinde, tıp doktoru olarak işe alındı ve savaşın hâlâ sürmekte olduğu kuzeyden yüzlerce kişi tarafından Floransa’ya getirilen bir savaş mülteci kampına atandı. Bulaşıcı hastalıkların ve abdominal tifüsün salgın hastalıkları mülteciler arasında ölümle sonuçlandı; burada hemşire ve tıp doktoru olarak görev yaptı, onlarla birlikte acılarını ve günlük ölüm tehlikesini paylaştı.
İtalya’daki savaş Mayıs 1945’te sona erdi. Ailesi ile birlikte üniversitedeki akademik pozisyonlarına devam ettiği Torino’ya döndü. 1947 Sonbaharında, Profesör Viktor Hamburger’dan, ona katılması ve yıllarca civciv embriyosunda yaptıkları deneyleri tekrarlamak için edilen bir davet, hayatının gidişatını değiştirdi.
Sadece on ila on iki ay boyunca St. Louis’de kalmayı planlamış olmasına rağmen, araştırmalarının mükemmel sonuçları, İtalya’ya dönüşünü ertelemesini zorunlu hale getirdi. 1956’da Doçentlik görevini üstlendi ve 1958’den emekli oluncaya kadar bulunduğu bir pozisyon olan Tam Profesör görevini üstlendi. 1962’de Roma’da, bir araştırma birimi kurdu. 1969’dan 1978’e kadar, Roma’daki İtalyan Ulusal Araştırma Konseyi Hücre Biyolojisi Enstitüsü’nün görevini de yaptı. 1979’da emekli olduktan sonra, aynı kurumun Misafir Profesörü oldu. Meslektaşı Stanley Cohen ile birlikte 1986 yılında sinir büyüme faktörü buluşları için Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülünü kazandı. 30 Aralık 2012 tarihinde Roma, İtalya’da hayata gözlerini yumdu. 2001 yılından ölümüne kadar İtalyan Senatosunda Yaşam Boyu Senatör olarak kabul edilmiştir.
Rita Levi-Montalcini 100. doğumgününe ulaşan ilk Nobel Ödülü sahibi ünvanına sahiptir.

Rita Levi

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here